Здание бывшего Народного дома,в настоящее время областной драматический театр им. Жамбыла, 1902 г.

Государственная собственность.
Единственный исторический памятник республиканского значения в нашем городе – это красивейшее здание Областного драматического театра имени Жамбыла. Первоначально здесь находился Народный дом.

В начале XX века, как писали газеты того времени, с тех пор как «была отменена казенная продажа питей, с особой остротой встал вопрос о разумном использовании свободного времени населением». Этим и было обусловлено создание в уездном Усть-Каменогорске Народного дома. В 1900 году создается комитет по постройке Народного дома, куда вошли О.Костюрин, А.Федоров, И.Емельянцев. Весь 1901 год шло строительство Народного дома. Все проектные чертежи выполнил Петр Столбов, который успешно трудился в канцелярии Усть-Каменогорской городской управы, он же руководил строительством. Как подсчитал П.Столбов, вся постройка Народного дома обошлась в 17500 рублей, из них 10000 вложило городское управление,7500 – благотворительные пожертвования.

Архитекторы отмечают, что в постройке, в свободной асимметричной организации плана и в отделке фасада сильно влияние модерна. Обилие архитектурных деталей (пилястры, круглые арочные окна, башенки, венчающие уголки кровли) делает здание очень пластичным и выразительным.

Вокруг строительства продолжались разговоры и доносы, но поступали и приятные отзывы. В апреле 1902 года городской староста Орест Костюрин получил личное письмо из Петербурга. Вот строки документа: «Где-то в глуши у каких-то каменных гор в маленьком неизвестном городке совершилось то, о чем тщетно мечтает много больших богатых российских городов…сколько было вложено в это дело любви, настойчивости, терпения в достижение намеченной цели…С открытием Народного дома Усть-Каменогорск займет почти место рядом с Барнаулом…Слава энергичному городскому управлению…».

26 октября 1902 года состоялось торжественное открытие Народного дома. Устав Народного дома состоял из 13 параграфов, целью являлось «дать возможность населению проводить свободное от занятий время с удобством, приятностью и пользою». Для этого необходимо устраивать танцевальные вечера, маскарады, музыкальные и литературные вечера, спектакли и тому подобные развлечения, как то игры в шашки, шахматы и на бильярде, выписывать книги, газеты, периодические издания, а также приглашать специалистов по разным наукам для чтения лекций.

Новое красивое здание было с поместительным залом и хорами, в нем размещались городская управа, библиотека, музей и чайная комната трезвости. С постройкой Народного дома быстро вошли в практику благотворительные балы, спектакли, маскарады.

Из воспоминаний старожилов города следует, что из всех общественных удовольствий самыми излюбленными были маскарады. С ростом культуры в городе происходит ослабление религиозной стороны праздников и усиливается дружеское общение на основе единства духовных интересов. Однако несмотря на общую для всех сторону праздников и соблюдения обязательных ритуалов в проведении праздников отчетливо прослеживалась замкнутость, корпоративность отдельных социальных сред.

При Народном доме был создан самодеятельный драматический кружок. Его первой работой явилась пьеса «Рабочая слободка». Участники спектакля за это подверглись полицейскому преследованию, их выслали из Усть-Каменогорска под благовидным предлогом: переводом на работу в другие города. В одном из маскарадов, как вспоминает старожил города П.Ф.Столбов, была выставлена маска, изображающая Народный дом с надписью: «Здесь живут рыцари без страха и упрека».

Из документов видно, что в Народном доме в годы первой русской революции проходили активные общественные обсуждения политических событий, произносились свободолюбивые речи.

В этом же здании несколько лет спустя вновь собрались жители города на общественный митинг. Это было 14 марта 1918 года. В этот день здесь была провозглашена Советская власть и избран первый Совдеп, председателем которого стал Яков Ушанов. Несмотря на свое непродолжительное существование, этот орган Советской власти смог провести ряд очень важных и сложных работ: установил рабочий контроль на предприятиях, создал Красную гвардию, организовал общественные работы, принимал самые энергичные меры к восстановлению риддерских предприятий. Здесь же 4 апреля 1920 года состоялось первое организационное собрание молодежи города по созданию комсомольской организации.

Первый театральный сезон был открыт в январе 1936 года спектаклем «Женитьба» Н. Гоголя. При театре был организован национальный казахский драмкружок в составе 15 человек. В его репертуаре были такие спектакли как «Славный джигит» Г.Гребенщикова, драма «Крепость» Н.Анненковой-Бернар по мотивам национального эпоса.

В 1939 году Восточный Казахстан был выделен в самостоятельную область и театр получил статус областного.

В июле 1946 года решением Усть-Каменогорского горисполкома театру было присвоено имя великого казахского акына – Джамбула, в ознаменование столетия со дня его рождения. На протяжении многих лет в Восточно-Казахстанском облдрамтеатре работали и работают мастера сцены, заслуженные артисты РК, деятели культуры. Пополняется состав и молодежью.

Ежегодно здесь проходит около 280-ти спектаклей, обслуживается около 48865 зрителей. Почти все спектакли и мероприятия, проводимые с участием актеров театра, проходят с аншлагом.

Бұрынғы Халық үйі,қазіргі танда Жамбыл атындағы облыстық драма театры, 1902 ж.

Жамбыл атындағы облыстық драма театры ғимараты – қаламыздың республикалық маңызға ие жалғыз тарихи ескерткіш болып табылады. Бастапқыда ол Халық үйі болған.

XX ғасыр басында жарияланған газеттер бетіндегі мәліметтер бойынша, «қазыналық алкоголь сусындарын сату тоқтатылғаннан кейін, жергілікті халықтың бос уақытын дұрыс пайдалану мәселесі өзекті тұрды». Осыған орай уездік Өскеменде Халық үйін құру қажеттілігі туды. 1900 жылы Халық үйінің құрылысы жөніндегі комитеті құрылды, оның құрамында О. Костюрин, А. Федоров, И. Емельянцевтер болды. Құрылыс бір жыл бойы жүргізілді. Өскемен қалалық басқарма кеңсесінде жемісті жұмыс атқарған Петр Столбов, барлық жоба сызбаларын жасап, құрылыс жұмыстарын басқарды. П. Столбовтың есептеуі бойынша, Халық үйінің құрылыс жұмыстарына жалпы есеппен 17500 рубль жұмсалды, оның 10000 рублін қалалық басқарма бөлсе, 7500 – қайырымдылық қорынан жиналған ақшадан бөлінді.

Сәулетшілердің ескеруінше жобаның еркін ассиметриялық ұйымдастырылуында және фасадтың әрлеуінде модерннің әсері қатты байқалады. Сәулетшілік бұйымдардың көптігі (пилястралар, арка тәріздес терезелер, шатырдың бұрыштарында орналасқан кішкентай мұнаралар) ғимараттың әсемдігін айқындап тұр.

Құрылыс төңірегінде алып-қашпа әңгімелер мен шағымдар, сонымен қатар, жағымды пікірлер де айтылып жатты. 1902 жылдың сәуірінде қалалық староста Орест Костюрин Петербордан жеке хат алды. Міне сол құжаттың үзіндісі: «көптеген үлкен әрі бай ресей қалалары армандаған дүние, шалғайдағы қайдағы бір тасты таудың бөктерінде орналасқан, белгісіз кішігірім қалашықта орындалды... осы мақсатқа жету үшін қаншама махаббат, табандылық, шыдамдылық танытылды ... Халық үйі ашылуымен Өскемен Барнаул қаласымен бір қатарға тұрды десек болады... жігерлі қалалық басқармасына мадақ.»

1902 жылдың 26 қазанында Халық үйінің салтанатты ашылуы өтті. Халық үйінің Уставы 13 параграфтан тұрды, мақсаты «халықтың қолы бос уақыттағы демалысын пайдалы өткізуге мүмкіндік беру». Ол үшін би, маскарад, музыкалық әрі әдеби кештерін, спектакльдер өткізу және шашкі, шахмат, бильярд, кітаптар мен газеттер жаздырып алу сияқты ойын-сауық шараларын ұйымдастыру, сондай-ақ лекция оқу үшін, әр түрлі саладағы мамандарды шақыру қажет болды.

Жаңа әсем ғимараттың кең залдарында қалалық басқарма, кітапхана, мұражай және шай ішу бөлмесі орын алды. Халық үйі салынғаннан кейін қайырымдылық кештері, спектакльдер, маскарадтар сияқты шаралар үнемі өткізілетін болды.

Қаланың ескі тұрғындарының айтуынша, қоғамдық көңіл көтеретін іс-шараларының ішінде ең ұнамдысы маскарадтар болды. Қалада мәдениеттің өсуімен, мерекелердің діни жағы бәсеңдеп, рухани қызығушылықтың бірігуі негізінде достық қарым-қатынас күшее бастады. Алайда мерекелердің және мерекелерді өткізуде міндетті салттардың баршаға ортақ жақтарының қадағалануына қарамастан, жеке қоғамдық орталардың тұйықтығы әрі корпоративтігі айқын байқалды.

Халық үйінің жанынан драма үйрмесі ашылды. Оның бірінші қойылымы «Рабочая слободка» пьесасы болды. Осы үшін спектакльге қатысушыларды,полиция басқа қалаларға жұмыс ауыстыру сылтауымен Өскеменнен қоңыс аудартқызды.Қаланың байырғы тұрғыны П.Ф. Столбов кезекті маскарадта Халық үйі қалқасында «Мында айбынды және жазғырусыз рыцарлар өмір сүреді» деген жазу жазылған маска ілінгенінесіне алды.

Құжаттарда көрсетілгендей бірінші орыс революциясы жылдарында Халық үйінде соңғы саяси уақиғалар жайлы белсенді қоғамдық талқылаулар мен азатшыл сөздер айтылды.

Бірнеше жылдан соң 1918 жылдың 14 наурыз айында осы ғимаратқа қаланың халқы қоғамдық митингіге қайта жиналды. Осы күні қенес өкіметі жарияланып, бірінші Совдеп құрылып оның төрағасы болып Яков Ушанов тағайындалды. Қенес үкіметінің органыаз ғана уақыт жұмыс атқарғанына қарамастан бірнеше маңызды және қүрделі жұмыстарды атқарды: кәсіпорындарда жұмыс бақылауларын орнатты, Қызыл гвардиясын құрды, қоғамдық жұмыстарын ұйымдастырды, риддерлік кәсіпорындарды қалпына келтіруге ықпалдышаралар қолданды.Осы ғимаратта 1920 жылдың4 сәуіріндекомсомол ұйымын құру мәселесі бойынша бірінші жастар ұйымдық жиналысы өтті.

1936 жылдың қаңтарында бірінші театр маусымы Н.Гогольдің «Женитьба» спектаклімен ашылды. Театр жанынан 15 адамнан тұратын ұлттық қазақ драма үйірмесі құрылды. Оның репертуарында ұлттық эпос желісімен Г. Гребенщиковтың «Славный джигит», Н. Анненкова-Бернардың «Крепость» драмасы сияқты спектаклдер болды. 1939 жылы Шығыс Қазақстан жеке облыс болып бөлінді және Өскемен қалалық театры облыстық мәртебесін алды. 1946 жылдың шілдесінде Өскемен қалалық орындаушы комитеттің шешімімен облыстық драма театрына ұлы қазақ ақыны Жамбылдың туылғанының 100 жылдығын тойлауына сәйкес оның есімі берілді. Көп жылдар бойы Шығыс Қазақстан облыстық драма театрында ҚР еңбек сіңірген әртістері, мәдениет қайраткерлері,сахна шеберлері жұмыс істеген және істеп келе жатыр. Құрам жастармен де толықтырылыпотырады.

Театр сахнасында жыл сайын шамамен 280 қойылым өтеді, шамамен 48865 көрермен қатысады. Театр актерларымен өткізілетін барлық қойылымдар мен іс-шаралар аншлагпен өтеді.